Jak przeżyć rozstanie i nie zwariować? Sprawdzone metody na trudne chwile

Co to jest rozstanie i dlaczego boli?

Utrata bliskiego związku często przebiega jak żałoba — to prawdziwy ból emocjonalny, mający kilka źródeł. Po pierwsze tracimy intymność i wspólne plany, po drugie zostaje naruszona nasza tożsamość „my”, a po trzecie uruchamiają się reakcje w mózgu i ciele. Badania neurobiologiczne pokazują wzrost aktywności w obszarach nagrody, zwłaszcza w prążkowiu, przy jednoczesnym wzroście kortyzolu oraz spadku dopaminy i oksytocyny. Stąd bierze się tęsknota, problemy ze snem i nagłe wahania nastroju.

Proces wychodzenia z rozstania można opisać pięcioma etapami:

1. zaprzeczeniem,
2. złością,
3. przygnębieniem,
4. stopniowym zrozumieniem sytuacji,
5. wreszcie akceptacją.

W praktyce objawy bywają różne — od obsesywnych myśli i lęku, przez izolowanie się i spadek motywacji, aż po utrata pewności siebie czy wybuchy gniewu. Czas potrzebny na powrót do równowagi zależy od wielu czynników:

• długości i intensywności związku,
• stopnia zaangażowania obu stron,
• dostępnego wsparcia społecznego,
• ogólnego stanu zdrowia psychicznego.

U części osób rozstanie może przerodzić się w poważny kryzys — pojawiają się objawy depresyjne, myśli samobójcze albo zachowania samookaleczające. W takich sytuacjach ważne jest szybkie skonsultowanie się z psychoterapeutą lub psychiatrą. Z kolei regularne wsparcie bliskich, psychoterapia i uważne kontaktowanie się z własnymi emocjami często przyspieszają rekonwalescencję i pomagają odbudować stabilność psychiczną.

Rozstanie, mimo bólu, może też stać się początkiem rozwoju: to moment, gdy warto przyjrzeć się własnym wzorcom zachowań, systemowi wartości i codziennym nawykom. Warto pamiętać o wyzwalaczach — miejscach, piosenkach czy zdjęciach — które mogą nagle przywrócić silne emocje. Utrzymanie dystansu oraz symboliczne rytuały pożegnania ułatwiają stopniowe „odkochiwanie się” i zamykanie rozdziału.

Jak przeżyć rozstanie i nie zwariować?

Pierwsze dwa tygodnie po rozstaniu zwykle są najtrudniejsze. Dla większości osób widoczna poprawa pojawia się po 3–6 miesiącach, ale samo czekanie nie wystarczy — potrzebne są konkretne kroki. Najważniejsze: zacznij od kontaktu z własnymi emocjami. Każdego dnia poświęć 10–20 minut na zapisanie myśli albo na napisanie listu, którego nie wyślesz. Taka praktyka zmniejsza zamartwianie się i pomaga nazwać to, co czujesz.

Zadbaj też o ciało — ono wpływa na nastrój. Staraj się:

• ćwiczyć ok. 30 minut dziennie, minimum pięć dni w tygodniu,
• pilnować 7–9 godzin snu,
• regularnych posiłków.

Ruch zwiększa pewność siebie i obniża poziom lęku. Planuj krótkoterminowe cele: ustal 1–3 proste zadania na tydzień — spotkanie z przyjacielem, krótki kurs online czy trzy spacery w tygodniu. Nawet drobne osiągnięcia budują motywację i poczucie sprawczości.

Nie bagatelizuj wsparcia od innych. Skontaktuj się z 2–3 zaufanymi osobami w ciągu tygodnia — rozmowy rozładowują poczucie izolacji i pomagają przyjąć stratę. Ogranicz bodźce, które przypominają o byłym partnerze. Warto rozważyć 30-dniowy brak kontaktu oraz ukrycie lub usunięcie przypomnień w mediach społecznościowych. Dystans ułatwia stopniowe odkochiwanie się.

Wprowadź rytuały pożegnania i nowe nawyki. Codzienna rutyna, poranny rytuał czy wieczorny spacer pomagają osadzić nowy porządek dnia. Możesz przeprowadzić symboliczne zakończenie — spisanie wspomnień lub spalenie notatki — by zamknąć pewien rozdział.

Unikaj natychmiastowych nowych relacji. Daj sobie co najmniej trzy miesiące lub poczekaj, aż intensywne emocje osłabną — inaczej łatwo przeniesiesz nierozwiązane problemy do nowego związku. Stosuj techniki samopomocy przy lęku i bezsenności. Przed snem wykonaj pięciominutowe ćwiczenia oddechowe, ogranicz korzystanie z ekranów na godzinę przed snem i praktykuj uważność 10 minut dziennie.

Pracuj nad samooceną i rozwojem osobistym. Wybierz jeden kurs lub hobby na 6–8 tygodni — nauka nowych umiejętności podnosi poczucie własnej wartości i daje nadzieję. Obserwuj sygnały pogorszenia funkcjonowania. Jeśli pojawiają się myśli samobójcze, samookaleczanie, utrata apetytu przez ponad dwa tygodnie, przewlekła bezsenność lub znaczny spadek efektywności w pracy — szukaj natychmiast pomocy psychologa lub psychiatry.

Psychoterapia, zwłaszcza poznawczo-behawioralna, jest skuteczna w zmianie destrukcyjnych wzorców myślenia; w cięższych przypadkach warto rozważyć konsultację psychiatryczną i farmakoterapię. Proces akceptacji bywa nierówny, ale konsekwentne wdrażanie powyższych działań przyspiesza powrót do równowagi.

Jak ograniczyć kontakt z byłym partnerem?

Brak kontaktu może znacząco zmniejszyć ruminacje i przyspieszyć emocjonalne zamknięcie — to potwierdzają badania nad żałobą po rozstaniu. W praktyce warto:

• usunąć lub ukryć numery i profile w mediach społecznościowych,
• zablokować kontakt, jeśli oglądanie wiadomości wywołuje napięcie,
• schować, oddać albo zapakować przedmioty przypominające związek — trzymane pod ręką rzeczy prowokują impulsywne powroty pamięcią.

Ustal jasne granice komunikacyjne: wybierz jeden kanał do spraw praktycznych, np. „kontakt tylko w kwestiach dzieci — SMS na numer X”. W sprawach prawnych i dotyczących opieki wprowadź neutralne zasady i zapisuj ustalenia; pomocne będą e-maile lub aplikacje do zarządzania opieką, które ułatwiają dokumentowanie porozumień. Przyjaźń z byłym lepiej odłożyć na później — ma szansę zaistnieć jedynie wtedy, gdy obie strony będą emocjonalnie odseparowane i ustalą nowe reguły.

Przygotuj plan wsparcia: powiedz bliskim o swojej decyzji, zaplanuj spotkania towarzyskie i utrzymuj kontakt z terapeutą lub lekarzem, gdy objawy się nasilają. Zmiany w otoczeniu też pomagają — zmień trasy spacerów, unikaj miejsc, gdzie się spotykaliście, usuń playlisty i zdjęcia, które działają jak wyzwalacze. Zastąp dawne rytuały nowymi aktywnościami i ustal 1–3 krótkoterminowe cele tygodniowo, żeby zachować dystans i nie popaść w izolację.

Jeśli doświadczasz nasilonych myśli obsesyjnych, bezsenności trwającej ponad 14 dni lub przeżywasz kryzys emocjonalny, skonsultuj się z psychoterapeutą. Proces stopniowy może być bezpieczniejszy, szczególnie gdy całkowite odcięcie wywołuje silne załamanie. Przykładowy, krótki komunikat kończący kontakt: „Potrzebuję przestrzeni, by popracować nad sobą. Proszę o ograniczenie kontaktu do spraw praktycznych dotyczących dzieci.” Wytrwanie w tej dyscyplinie przez 30–90 dni zmniejsza ryzyko nawrotów — poinformuj jedną lub dwie zaufane osoby, by pomogły egzekwować brak kontaktu i udzieliły wsparcia.

Jak planować aktywności, aby poprawić samopoczucie?

Planowanie zajęć pomaga radzić sobie z negatywnymi myślami. Przejrzysty harmonogram ogranicza ruminacje i poprawia samopoczucie. Badania wskazują, że 30 minut umiarkowanej aktywności fizycznej, 3–5 razy w tygodniu, może obniżyć objawy depresji i lęku o 20–30%.

Ustal realny plan dnia:

• stałe pory snu,
• posiłków,
• krótkich ćwiczeń.

Wyznacz 1–3 drobne cele na tydzień — na przykład:

• 20‑minutowy spacer w poniedziałek,
• rozmowa z przyjacielem w środę,
• 30 minut pracy nad hobby w sobotę.

Takie małe kroki budują motywację i poczucie sprawczości. Wprowadź poranne i wieczorne rytuały:

• rano poświęć 5–10 minut na świadomy oddech lub krótką aktywność, by zwiększyć energię na start dnia,
• wieczorem przeznacz 10 minut na zapisanie myśli lub relaksację — to pomaga wyciszyć umysł i poprawić jakość snu.

Rytuały to prosty element dbania o siebie. Planuj codzienne przyjemności i system nagród:

• jedna drobna przyjemność dziennie (np. filiżanka kawy, 15 minut czytania) zwiększa motywację i przeciwdziała apatii.

Jeśli trudno zacząć, rozbij zadania na konkretne, mierzalne czynności:

• zamiast „zacznę ćwiczyć” wpisz w kalendarz „wtorek 18:00 — 10 minut rozgrzewki”.

Technika Pomodoro (25 minut pracy, 5 minut przerwy) pomaga wykonać trudniejsze obowiązki. Prowadź dziennik postępów: zapisuj przynajmniej trzy pozytywne zdarzenia tygodniowo, aby wzmocnić poczucie kontroli. Angażuj wsparcie bliskich — zaplanuj kontakt z 2–3 osobami w tygodniu. Spotkania z rodziną i przyjaciół redukują izolację i wspierają zdrowie psychiczne.

Odkrywaj nowe zainteresowania, poświęcając 1–3 godziny tygodniowo na kurs, zajęcia plastyczne czy wolontariat. Nauka nowych umiejętności sprzyja rozwojowi osobistemu i poprawia nastrój. Korzystaj z narzędzi:

• kalendarza,
• listy zadań,
• aplikacji do śledzenia nawyków,

by łatwiej realizować plan i ustalać priorytety — najpierw krótkie, osiągalne zadania, potem dłuższe projekty. Dbaj o ciało i regenerację:

• regularne ćwiczenia,
• zdrowe posiłki,
• dobra higiena snu

w wpływają na biochemię mózgu oraz nastrój. Jeśli problemy ze snem utrzymują się ponad 14 dni lub apatia staje się przewlekła, zwiększa to ryzyko zaburzeń nastroju — monitoruj nastrój i reaguj wcześnie.

Objawy wymagające kontaktu ze specjalistą to:

• utrzymująca się apatia,
• nasilony lęk,
• uporczywa bezsenność,
• myśli samobójcze;

Psychoterapia i wsparcie medyczne mogą wtedy bardzo pomóc. Planowanie aktywności to praktyczne narzędzie samopomocy. Regularne, krótkie działania, rytuały troski o siebie i kontakty z innymi stopniowo poprawiają dobrostan i ułatwiają powrót do równowagi.

Jak zaakceptować samotność po rozstaniu?

Badania nad terapiami akceptacyjnymi pokazują, że przyjmowanie trudnych uczuć zmniejsza unikanie i poprawia samopoczucie. Akceptowanie samotności to aktywny proces — wymaga rozpoznawania emocji, zmiany wewnętrznej narracji i konkretnych działań prowadzących do samorealizacji. Zmień opowieść, którą sobie powtarzasz: zamiast widzieć samotność jako porażkę, wypisz pięć korzyści, które z niej płyną. Możesz zyskać:

• czas tylko dla siebie,
• większą autonomię,
• szansę na rozwój,
• naukę nowych umiejętności.

Ponadto, przydatne ćwiczenie: napisz list do siebie za sześć miesięcy — ta technika (self-distancing) pomaga spojrzeć na uczucia z dystansu i zobiektywizować je. Kontakt z emocjami jest kluczowy. Codziennie poświęć 10 minut na uważność lub skan ciała. Gdy coś Cię przytłacza, nazwij to zdaniem: „Czuję [smutek], gdy...”. Takie oznaczanie emocji często szybko zmniejsza ich natężenie.

Rytuały i symbole też mają znaczenie. Wykonaj symboliczne zakończenie — np. spisz coś ważnego i spal notatkę — i wprowadź krótkie poranne i wieczorne rytuały trwające 5–10 minut. Regularność pomaga ustabilizować sen i poprawić nastrój. Wyznacz 1–2 krótkoterminowe cele na 6–8 tygodni, np. kurs online albo projekt DIY. Małe, systematyczne osiągnięcia wzmacniają poczucie sprawczości i pomagają zbudować tożsamość niezależną od relacji.

Wsparcie społeczne jest niezbędne: nawiąż kontakt z przyjacielem lub członkiem rodziny przynajmniej raz w tygodniu i dołącz do klubu lub grupy zainteresowań w ciągu miesiąca. Regularne interakcje przeciwdziałają izolacji i zwiększają odporność emocjonalną. Zaplanuj „eksperyment samotności”: wybierz jedną samodzielną aktywność tygodniowo przez cztery tygodnie — warsztat, kawiarnia, spacer — i stopniowo zwiększaj ekspozycję na bycie samemu. To zmniejsza lęk i buduje komfort.

Ćwiczenia samo‑współczucia również pomagają. Rano zapisz trzy zdania wsparcia dla siebie, a wieczorem wypisz trzy rzeczy, za które jesteś wdzięczny. Proste praktyki codziennie podnoszą jakość życia. Terapie akceptacyjne (np. ACT) i psychoterapia krótkoterminowa pomagają przerywać destrukcyjne schematy myślenia i przyspieszają proces akceptacji. Grupy wsparcia z kolei dają przestrzeń do wymiany doświadczeń i poczucie przynależności.

Szukaj profesjonalnej pomocy, jeśli samotność prowadzi do izolacji, pogorszenia funkcjonowania w pracy, przewlekłej bezsenności, nasilonej depresji lub myśli samobójczych — wczesna interwencja zmniejsza ryzyko pogłębienia problemów psychicznych. Traktuj przekształcanie samotności jako inwestycję w rozwój. Zdefiniuj 2–3 wartości, które chcesz rozwijać (np. niezależność, kreatywność), i zaplanuj konkretne kroki. Z czasem samotność może stać się przestrzenią komfortu i przygotowaniem do zdrowszych, nowych relacji.

Czy warto zaczynać nowe relacje po rozstaniu?

Osoba gotowa na nowy związek potrafi mówić o byłym partnerze spokojnie, bez gwałtownych emocji. Znaki, że jesteś gotowy, to:

• dystans emocjonalny,
• ustąpienie natrętnych myśli,
• lepszy sen,
• większa pewność siebie.

Ważne jest też sprawdzenie własnych motywacji — jeśli dominują samotność, chęć zemsty lub potrzeba potwierdzenia wartości, łatwo możesz przenieść stary problem do nowej relacji. Natomiast prawdziwa potrzeba bliskości, ciekawość i gotowość na zmiany zwiększają szansę na zdrowy rozwój. Przydatna lista kontrolna przed wejściem w nowy związek:

1. Oceń swoje uczucia — czy intensywne emocje osłabły w ciągu ostatnich 3–6 miesięcy?
2. Przyjrzyj się zachowaniom — czy unikasz impulsywnych kontaktów i potrafisz stawiać granice?
3. Zidentyfikuj wzorce — czy powtarzasz stare style komunikacji i zależności?
4. Porozmawiaj z terapeutą lub coachem o motywacjach i granicach, które chcesz utrzymać.

Aby zmniejszyć ryzyko przeniesienia problemów, postępuj ostrożnie: umawiaj się powoli, unikaj szybkiego wspólnego zamieszkania i skomplikowanych zobowiązań na starcie. Mów otwarcie o niedawnych rozstaniach i nad czym pracujesz, bo szczerość pomaga unikać nieporozumień. Obserwuj swój nastrój przez 30–90 dni — jeśli pojawia się nasilony lęk lub obsesyjne myśli, warto wstrzymać rozwój relacji. Wejście w nowy związek może przynieść korzyści: wspiera zmianę, uczy zdrowej komunikacji i pomaga odbudować pewność siebie, gdy partner wzmacnia pozytywne wzorce. Nowe, pozytywne doświadczenia mogą też przyspieszyć proces odkochiwania się w byłym. Jeśli w grę wchodzą dzieci lub sprawy prawne, zachowaj szczególną ostrożność — podejmuj decyzje po konsultacji z prawnikiem lub opiekunem. Ustal jasne zasady dotyczące kontaktów z byłym partnerem, obowiązków wobec dzieci i spraw finansowych zanim relacja się pogłębi. Wstrzymaj się z nową relacją, gdy doświadczasz nasilonej depresji, silnego lęku lub myśli samobójczych — najpierw skonsultuj się ze specjalistą (psychiatrą lub psychoterapeutą). Unikaj związków, które mają służyć ucieczce od bólu lub dowodzeniu własnej wartości. Korzystanie ze wsparcia psychologicznego lub coachingu przed i w trakcie rozwijania nowej relacji pomaga uniknąć powtórzeń destrukcyjnych wzorców, poprawia komunikację, umacnia granice i zdolność do zaufania.

Jak rozpoznać depresję i kryzys emocjonalny?

Aby rozpoznać depresję, przez co najmniej 2 tygodnie musi wystąpić minimum 5 z 9 klasycznych objawów. Najbardziej charakterystyczne są obniżony nastrój i utrata zainteresowań — to właśnie one często dominują w kryteriach DSM‑5. Typowe symptomy obejmują:

• przewlekłe przygnębienie,
• apatię,
• zmiany w zasypianiu (bezsenność lub nadmierna senność),
• wahania apetytu i masy ciała,
• niską energię,
• spowolnienie psychoruchowe,
• obniżoną samoocenę,
• poczucie beznadziei.

Do częstych problemów należą:

• trudności z koncentracją,
• nasilenie lęku,
• napady paniki,
• impulsywne wybuchy złości.

Niektórzy doświadczają intensywnych, natrętnych myśli, izolowania się i skłonności do samookaleczania. Warto rozróżnić smutek od depresji: zwykły smutek po stracie zazwyczaj z czasem ustępuje i dopuszcza chwile radości. Depresja natomiast utrzymuje się przez co najmniej 14 dni i znacząco zaburza codzienne funkcjonowanie — pracę, relacje i dbanie o siebie.

Istnieją sygnały alarmowe wymagające natychmiastowej reakcji:

• konkretne myśli samobójcze z planem,
• akty samookaleczenia,
• całkowita niezdolność do podstawowych czynności (jedzenie, higiena, opuszczanie domu),
• ciężkie napady paniki utrudniające oddychanie,
• nagłe, gwałtowne pogorszenie po okresie poprawy.

Do praktycznych narzędzi diagnostycznych należą:

• kwestionariusze samooceny (PHQ‑9 dla depresji, GAD‑7 dla lęku),
• rzetelny wywiad kliniczny prowadzony przez psychoterapeutę, psychologa lub psychiatrę,
• szczegółowa ocena ryzyka, w tym pytania o myśli samobójcze i dostęp do niebezpiecznych przedmiotów czy leków.

Jeżeli podejrzewasz u siebie depresję lub kryzys: porozmawiaj z zaufaną osobą o nasileniu objawów, usuń z otoczenia łatwo dostępne środki do samookaleczenia i natychmiast skontaktuj się z pogotowiem albo lokalną linią kryzysową, gdy pojawią się myśli samobójcze. Jeśli objawy utrzymują się, umów wizytę u specjalisty w ciągu kilku dni.

W leczeniu często stosuje się terapię poznawczo‑behawioralną i wsparcie psychologiczne; w razie potrzeby dołącza się farmakoterapię i interwencję kryzysową. Badania pokazują, że CBT znacząco zmniejsza objawy, a połączenie terapii z lekami przynosi lepsze efekty w cięższych przypadkach.

Krótka lista kontrolna do samooceny (tak/nie):

1. Objawy trwają ≥14 dni?
2. Zakłócone codzienne funkcjonowanie?
3. Myśli samobójcze lub samookaleczanie?
4. Znaczne problemy ze snem lub apetytem?

Po odpowiedzi „tak” na którekolwiek z pytań warto jak najszybciej skonsultować się ze specjalistą — szybka interwencja zmniejsza ryzyko powikłań i przyspiesza powrót do równowagi.

Kiedy szukać pomocy u psychologa lub psychiatry?

Gdy emocje zaczynają przeszkadzać w pracy, w opiece nad dziećmi lub w wykonywaniu codziennych obowiązków, warto poszukać pomocy specjalisty. Pewne sytuacje wymagają natychmiastowej reakcji — na przykład:

• konkretne myśli samobójcze z planem,
• akty samookaleczenia,
• nagłe, znaczne pogorszenie funkcjonowania,
• silne napady paniki utrudniające oddychanie.

W takich przypadkach należy niezwłocznie dzwonić na pogotowie, lokalną linię kryzysową lub zgłosić się na oddział ratunkowy. Jeżeli nie ma bezpośredniego zagrożenia życia, terminy konsultacji można dopasować do nasilenia objawów. Przy nasilonych myślach samobójczych, samookaleczeniach albo gwałtownym wzroście lęku dobrze umówić wizytę w ciągu 24–72 godzin. Gdy problemem jest uporczywa bezsenność trwająca ponad dwa tygodnie, znaczący spadek wydajności w pracy lub utrata apetytu i energii — warto zgłosić się w ciągu kilku dni. Natomiast na uporczywe obsesyjne myśli o byłym partnerze, rosnącą izolację czy zwiększone używanie alkoholu lub leków najlepiej umówić wizytę w ciągu 1–2 tygodni.

Rola psychologa i psychiatry różni się — obie profesje mają jednak kluczowe znaczenie. Psycholog lub psychoterapeuta prowadzi diagnozę psychologiczną i psychoterapię; pomaga przepracować żal po rozstaniu, uczy technik radzenia sobie, poprawia umiejętności komunikacyjne i pracuje nad samooceną. Psychiatryczna ocena natomiast opiera się na kryteriach medycznych; psychiatra może przepisać leki i stosować leczenie łączone (terapię plus farmakoterapię), co bywa konieczne przy cięższych zaburzeniach nastroju lub gdy sama terapia nie wystarcza.

Są konkretne wskazania do konsultacji po rozstaniu:

• utrzymująca się depresja lub lęk zaburzające codzienne funkcjonowanie,
• myśli samobójcze albo samookaleczanie,
• nasilenie uzależnienia po rozstaniu,
• skomplikowany kryzys małżeński,
• rozwód z problemami prawnymi albo spory o dzieci wymagające mediacji i poprawy komunikacji.

Jeśli intensywne samopomocowe działania — lepszy sen, aktywność fizyczna, wsparcie bliskich — nie przynoszą efektu po 3–6 tygodniach, także warto zgłosić się do specjalisty.

Jak szukać pomocy i czego się spodziewać? Wybieraj specjalistę z odpowiednimi uprawnieniami i doświadczeniem w kryzysach interpersonalnych: psychoterapeuta powinien mieć certyfikat, a psychiatra numer prawa wykonywania zawodu. Przed wizytą przygotuj listę objawów, przyjmowanych leków, historię wcześniejszych terapii oraz krótkie podsumowanie związku czy rozwodu; przydatne mogą być też wyniki PHQ-9/GAD-7 i dziennik snu.

Pierwsza konsultacja zwykle obejmuje ocenę ryzyka, diagnozę i propozycję planu leczenia — psychoterapię, farmakoterapię, interwencję kryzysową lub ewentualne skierowanie do placówki stacjonarnej. Terapia poznawczo-behawioralna i wsparcie psychologiczne mają solidne potwierdzenie skuteczności. W cięższych przypadkach połączenie psychoterapii z lekami często przyspiesza poprawę i stabilizację.

Gdy w rozstaniu są zaangażowane dzieci, interwencja specjalisty pomaga ocenić wpływ na ich rozwój, poprawić komunikację między rodzicami i zaproponować strategie wsparcia dostosowane do wieku dziecka. W sporach prawnych współpraca terapeuty z prawnikiem może ograniczyć eskalację konfliktu i chronić dobro dziecka.

Dostępne są też inne formy pomocy:

• krótkoterminowa interwencja kryzysowa,
• grupy wsparcia,
• teleterapia,
• ogólnodostępne linie kryzysowe.

Hospitalizacja psychiatryczna rozważa się, gdy występuje bezpośrednie ryzyko utraty życia lub znaczna niezdolność do samoopieki. Terapia par i mediacje pomagają natomiast w kryzysach małżeńskich wymagających pracy nad komunikacją i podejmowaniem decyzji prawnych. Wczesne skonsultowanie się ze specjalistą zwykle poprawia rokowania i skraca czas leczenia. Kiedy cierpienie staje się silne, kontakt z psychologiem, psychoterapeutą lub psychiatrą jest istotny, by bezpiecznie i skutecznie wrócić do równowagi emocjonalnej.