Jak wrócić do pracy po mobbingu? Kluczowe kroki i wsparcie

Co sprawdzić przed powrotem do pracy po mobbingu?

Ocena stanu zdrowia psychicznego jest niezbędna — sprawdź, czy pojawiają się objawy:

• depresji,
• lęków,
• ataków paniki,
• zaburzeń adaptacyjnych,
• wypalenia zawodowego.

Przejrzyj całą dokumentację medyczną: diagnozy, zalecenia terapeutyczne, notatki psychologa i psychiatry oraz daty zwolnień lekarskich, bo to wpływa na decyzje o powrocie do pracy i ewentualnych roszczeniach. Oceń też postępy terapii i gotowość pracownika do wznowienia obowiązków; za wskaźniki można przyjąć:

• regularne sesje,
• zmniejszenie objawów,
• konkretne techniki radzenia sobie z lękiem.

Sprawdź, czy pracodawca rozpoczął postępowanie wyjaśniające i czy obowiązuje wewnętrzna polityka antymobbingowa — znajdź jej kopię i terminy przewidziane procedurą. Przeanalizuj dostępne procedury antymobbingowe: czy zgłoszenia są traktowane poufnie i czy prowadzone są odpowiednie postępowania dyscyplinarne. Rozważ praktyczne kroki odsuwające ryzyko kontaktu z mobberem — zmiana zespołu lub przydzielenie innego mentora oraz ograniczenie bezpośrednich kontaktów mogą być potrzebne.

Zbadaj warunki pracy i relacje w zespole: sprawdź, czy mobber wpływa na:

• zadania,
• zakres obowiązków,
• awanse,
• wprowadza nieuzasadnione zmiany organizacyjne.

Zadbaj o rzetelną dokumentację dowodową — daty, opisy incydentów, 5–10 konkretnych przykładów, kopie e-maili oraz oświadczenia przynajmniej 1–3 świadków. Skontroluj, jakie zgłoszenia już złożono (np. wezwanie do zaprzestania, powiadomienie Państwowej Inspekcji Pracy, zgłoszenie do związków zawodowych) i zachowaj kopie pism oraz potwierdzenia nadania.

Oceń dostępne formy wsparcia: psycholog, terapeuta, rodzina, przyjaciele, a także organizacje antymobbingowe — ustal plan kontaktów kryzysowych na pierwsze dni powrotu. Przemyśl skonsultowanie się z prawnikiem lub inspektorem BHP, oceniając ryzyko kolejnych działań szkody dla pracownika oraz możliwości dochodzenia zadośćuczynienia i odszkodowania.

Zaplanuj stopniowy powrót: np. pierwszy dzień 1–2 godziny, a przez 2–4 tygodnie ograniczony zakres zadań i jasne granice kontaktów z określonymi osobami. Jeśli środowisko nie gwarantuje bezpieczeństwa, traktuj zmianę pracy jako realną alternatywę — przygotuj CV i plan aplikacji.

Jak zapewnić bezpieczeństwo i poufność w miejscu pracy?

Zgłoszenie mobbingu najlepiej złożyć na piśmie i wyraźnie poprosić o poufne traktowanie sprawy. Wyślij e-mail i pozostaw jego wydruk z klauzulą: „Proszę o objęcie zgłoszenia klauzulą poufności oraz zabezpieczenie moich danych osobowych i oświadczeń.” Zachowaj potwierdzenie nadania. Poinformuj odpowiednie osoby:

• dział kadr,
• inspektora BHP,
• przedstawiciela związków zawodowych,
• osobę odpowiedzialną za realizację Wewnętrznej Polityki Antymobbingowej.

W treści zgłoszenia poproś też o bezstronne postępowanie wyjaśniające — najlepiej z wyznaczeniem niezależnej osoby prowadzącej i protokołowaniem czynności. Dołącz żądanie ochrony świadków. W sytuacji zagrożenia domagaj się ograniczenia kontaktu z osobą podejrzaną o mobbing: zmiany zakresu obowiązków, grafiku lub fizycznej separacji. Rozwiązaniem może być praca zdalna, przeniesienie na inne stanowisko lub do innego zespołu. Zadbaj o dowody. Przechowuj kopie e-maili, wydruki i notatki poza miejscem pracy — w prywatnej skrzynce e-mail, zaszyfrowanej chmurze lub w domu na papierze. Numeruj i datuj zapisy, by łatwiej je było później przedstawić. Wnioskuj o zabezpieczenie świadków: anonimowość osób składających zeznania i zakaz działań odwetowych. Wymóg ten powinien trafić do protokołu postępowania wyjaśniającego. Jeśli sytuacja wpływa na zdrowie, poproś o środki tymczasowe: pracę zdalną, zmianę grafiku lub zwolnienie lekarskie. W kryzysowych przypadkach wskazana jest także pomoc psychologiczna finansowana przez pracodawcę. Gdy pracodawca nie reaguje, szukaj wsparcia zewnętrznego — Państwowa Inspekcja Pracy, organizacje antymobbingowe lub prawnik mogą pomóc ocenić ryzyko i zaproponować środki ochronne. Monitoruj przebieg sprawy: żądaj konkretnych terminów działań i pisemnych informacji o podjętych decyzjach. Dokumentuj każde spotkanie i wyniki postępowania. Promuj działania zapobiegawcze w firmie: domagaj się szkoleń antymobbingowych oraz polityki ochrony świadków jako stałego elementu pracy zespołowej. Po każdej interakcji sporządzaj krótkie, datowane notatki — data, godzina, uczestnicy i zwięzły opis zdarzenia. Takie uporządkowane materiały zwiększają szanse na dyskretne i skuteczne rozwiązanie sprawy.

Jak znaleźć wsparcie emocjonalne przed powrotem?

Wybierz psychologa lub psycholożkę z doświadczeniem w pracy z traumą i mobbingiem. Zapytaj o stosowane podejścia — np. terapię poznawczo-behawioralną (CBT), terapię traumy czy EMDR — oraz o długość sesji i przewidywaną liczbę spotkań.

Zarówno terapia indywidualna, jak i grupowa może zmniejszyć lęk i poczucie izolacji; jeśli objawy są silne, rozważ konsultację z psychiatrą, bo leki mogą pomóc przy bezsenności czy napadach paniki i ułatwić udział w psychoterapii.

Sprawdź, czy pracodawca oferuje program wsparcia pracowników (EAP) lub dofinansowanie sesji. Skontaktuj się też z lokalnym stowarzyszeniem antymobbingowym lub grupą wsparcia — moderowane spotkania pomagają odzyskać sprawczość i podzielić się strategiami radzenia sobie.

Doradztwo zawodowe może przyspieszyć planowanie kariery i odbudować motywację do działania. Przygotuj realistyczny plan na pierwsze 14 dni:

• jedna sesja terapeutyczna tygodniowo,
• codzienna 10–15-minutowa praktyka oddechowa,
• trzy kontakty społeczne w tygodniu (z rodziną, zaufanym przyjacielem lub grupą).

Małe kroki obniżają dystres i zwiększają poczucie kontroli. Monitoruj objawy, zapisując konkretne dane:

• sen (w godzinach),
• nastrój (0–10),
• poziom lęku (0–10),
• koncentrację (0–10).

Notuj zmiany co 2–3 dni — takie dane ułatwią ocenę postępów w terapii. Przygotuj listę kontaktów kryzysowych (do 5 pozycji):

• terapeuta,
• psychiatra,
• zaufana osoba,
• lokalna infolinia,
• organizacja antymobbingowa.

Trzymaj kopie ważnych dokumentów i numery telefonów poza miejscem pracy. Dbaj o higienę psychiczną: śpij około 7–8 godzin, ćwicz 20–30 minut cztery razy w tygodniu, ogranicz alkohol, jedz regularnie i stosuj codziennie 10 minut technik relaksacyjnych. Te nawyki obniżają napięcie i poprawiają koncentrację.

Sprawdź też dostępność terapii online oraz możliwości finansowania przez NFZ lub prywatnie, i upewnij się, że specjalista ma doświadczenie w pracy z ofiarami mobbingu. Jasny, monitorowany plan terapeutyczny zwiększa poczucie sprawczości przed powrotem do pracy.

Jak odbudować pewność siebie i motywację zawodową?

Zacznij od realistycznej oceny swoich kompetencji. Spisz 10 zawodowych osiągnięć i oceń sześć kluczowych umiejętności — na przykład komunikację, asertywność czy zarządzanie zadaniami — w skali 1–5. Taka inwentaryzacja da Ci poczucie kontroli nad karierą i ułatwi planowanie dalszych kroków.

Ustal małe, konkretnie sformułowane cele:

• trzy mikrocele tygodniowo,
• trzy cele na najbliższe trzy miesiące,

stosując zasadę SMART. Przykład: w ciągu dwóch tygodni przygotuj pięć przykładów w metodzie STAR do rozmów kwalifikacyjnych. Drobne, mierzalne postępy szybko budują motywację i dają satysfakcję.

Wprowadź regularny plan nauki — np. jeden kurs online co 6–8 tygodni, poświęcając mu 3–5 godzin tygodniowo. Systematyczne szkolenia rozwijają kompetencje praktyczne i podnoszą pewność siebie w zadaniach zawodowych.

Ćwicz asertywność i komunikację poprzez praktykę. Przygotuj pięć scenek rozmów lub udzielania feedbacku i przećwicz je z coachem lub zaufaną osobą w ciągu miesiąca. Role-play pozwala opanować reakcje w realnych sytuacjach i zmniejsza stres.

Sporządź plan na 30–60–90 dni z konkretnymi wskaźnikami:

• liczba wysłanych aplikacji,
• liczba kontaktów sieciowych,
• ukończone kursy,
• subiektywna ocena pewności siebie (0–10).

Regularne monitorowanie daje obiektywne dowody postępu i pomaga dostosować działania.

Skorzystaj z doradztwa zawodowego, by zoptymalizować dokumenty aplikacyjne i przygotować się do rozmów. Przygotuj trzy wersje CV dopasowane do różnych ról — większa mobilność zawodowa otwiera nowe opcje i ułatwia podejmowanie decyzji o zmianie pracy.

Buduj małe zwycięstwa:

• krótkie projekty,
• zlecenia,
• wolontariat.

Pomogą odzyskać rutynę i poczucie kompetencji. Realizacja choćby jednego projektu w ciągu trzech miesięcy znacząco poprawi samoocenę.

Codziennie monitoruj samopoczucie i poziom motywacji za pomocą prostych wskaźników:

• nastrój 0–10,
• energia 0–10,
• liczba wykonanych mikrozadań.

Takie dane pozwolą wcześniej zauważyć regres i zareagować. Regularnie proś o konstruktywny feedback — 2–3 konkretne uwagi po każdym ważnym zadaniu wystarczą. Informacja zwrotna przyspiesza rozwój umiejętności i pomaga eliminować błędy.

Jeśli po trzech miesiącach mimo wysiłków nie poczujesz wzrostu satysfakcji zawodowej, rozważ zmianę pracy. Nowe środowisko bywa konieczne, gdy obecne wywołuje wypalenie i blokuje dalszy rozwój.

Jak dokumentować dowody i świadków mobbingu?

Rozpocznij od prowadzenia uporządkowanego dziennika: zapisuj datę, godzinę, miejsce, obecnych osób i dokładny opis zdarzenia. Notuj też, co dokładnie powiedziano lub zrobiono, oraz rodzaj dowodu — e‑mail, SMS, zrzut ekranu czy protokół. Warto wpisać świadków i bezpośrednie skutki dla pracownika, na przykład pogorszenie zdrowia, izolację, poniżenie czy ośmieszenie. Numeruj wpisy i nadaj im unikalne ID, żeby później łatwiej było je porządkować.

Jak zabezpieczać materiały cyfrowe? Kilka praktycznych wskazówek:

• eksportuj korespondencję z pełnymi nagłówkami do .eml lub PDF,
• rób zrzuty ekranu z widoczną datą i godziną, zapisuj je w formacie PNG,
• archiwizuj rozmowy z komunikatorów i SMS‑y jako pliki tekstowe z datą eksportu,
• twórz kopie na prywatnym nośniku oraz w zaszyfrowanej chmurze; unikaj kont służbowych,
• zachowuj oryginały papierowe i skanuj je od razu, trzymaj co najmniej dwie kopie.

Nagrania rozmów rób tylko tam, gdzie jest to zgodne z prawem — przed ujawnieniem skonsultuj się z prawnikiem. Jeśli nagrywasz, zapisz kontekst: kto był obecny, kiedy to się odbyło i czy rozmowa miała charakter prywatny czy służbowy.

Przykłady dokumentów świadczących o manipulacji zawodowej:

• zapisy wyników ocen pracowniczych pokazujące celowe zaniżanie oceny,
• polecenia i instrukcje ilustrujące patologiczne delegowanie zadań, np. e‑maile lub notatki ze spotkań,
• protokoły i notatki służbowe zawierające polecenia lub nieuzasadnioną krytykę.

Jak zdobyć oświadczenia świadków? Postępuj krok po kroku:

• poproś o krótkie, pisemne oświadczenie zawierające fakty, datę i podpis,
• możesz zaproponować wzór: „Ja, imię i nazwisko, oświadczam, że dnia DD.MM.RRRR o godz. HH:MM byłem/łam świadkiem zdarzenia: [fakt]. Podpis: …”,
• zadbaj, by świadek opisywał zdarzenia, a nie ich interpretacje,
• zachowaj kopię oświadczenia i informację o sposobie przekazania — np. e‑mail lub wydruk z potwierdzeniem odbioru.

Dokumentuj kontakty z HR i przełożonymi. Po każdym spotkaniu sporządź notatkę zawierającą datę, uczestników, przebieg i ustalenia; poproś o podpis lub wyślij e‑mail z prośbą o potwierdzenie treści i zachowaj dowód doręczenia. Jeśli wysyłasz wezwanie do zaprzestania, wyślij list polecony z potwierdzeniem odbioru i zachowaj numer nadania.

Bezpieczeństwo i poufność są kluczowe. Przechowuj kopie poza firmowym systemem — na prywatnym e‑mailu lub zaszyfrowanym dysku — i ogranicz dostęp wyłącznie do adwokata lub zaufanej osoby. Oznacz dokumenty jako „poufne” i rejestruj każde ich udostępnienie.

Kiedy konsultować prawnika i instytucje? Zgromadź dowody przed konsultacją z prawnikiem lub stowarzyszeniem antymobbingowym; prawnik oceni kompletność materiału oraz legalność nagrań. Skontaktuj się z inspektorem BHP, gdy mobbing zagraża zdrowiu — dołącz datowane dowody wpływu na stan zdrowia.

Co pomaga w postępowaniu dowodowym:

• pokazywanie ciągłości i systematyczności zachowań w formie chronologii,
• prezentowanie różnych rodzajów dowodów: korespondencji, oświadczeń świadków, dokumentacji ocen i poleceń,
• ewidencjonowanie każdego naruszenia procedur i reakcji pracodawcy.

Przygotuj kopię akt sprawy do przekazania adwokatowi lub instytucjom — Państwowej Inspekcji Pracy, stowarzyszeniu antymobbingowemu czy inspektorowi BHP — i zachowaj dyskrecję, aby nie narażać świadków na odwet.

Prawne kroki: kiedy i jak zgłosić mobbing?

Kodeks pracy (art. 943) określa mobbing jako długotrwałe, uporczywe zachowania naruszające prawa pracownika. Żeby skutecznie zgłosić takie działania, warto najpierw spisać chronologię zdarzeń i zgromadzić dowody.

Kiedy zgłaszać? Zacznij, gdy zauważysz powtarzający się wzorzec zachowań i masz podstawowe dowody – np. co najmniej trzy datowane incydenty. Jeśli agresja wpływa na zdrowie, zgłoś to od razu, równocześnie zgłaszając się do lekarza lub psychologa.

Jak zgłaszać? Wyślij pisemne zgłoszenie do pracodawcy lub działu HR, podając:

• daty,
• opisy zdarzeń,
• świadków,
• żądanie zaprzestania mobbingu i wszczęcia postępowania wyjaśniającego.

Zachowaj obiektywność i poufność w treści zgłoszenia. Poproś o pisemne potwierdzenie otrzymania oraz o wskazanie terminu rozpatrzenia — zwykle oczekuje się odpowiedzi w ciągu 7–14 dni roboczych. Kopię skieruj też do inspektora BHP lub przedstawiciela związków zawodowych i przechowuj dowody doręczeń, takie jak potwierdzenia e‑mail lub listy polecone.

Kiedy kontaktować się z Państwową Inspekcją Pracy? Zgłoś sprawę do PIP, jeśli pracodawca nie reaguje lub działania są niewystarczające. Inspekcja może przeprowadzić kontrolę i wskazać naruszenia prawa pracy, choć nie rozstrzyga o odpowiedzialności cywilnej. Dalsze kroki prawne warto konsultować z prawnikiem.

Adwokat pomoże ocenić zasadność pozwu cywilnego o zadośćuczynienie, odszkodowanie lub naruszenie dóbr osobistych. Jeśli dochodzi do gróźb, stalkingu lub zniesławienia, rozważ też drogę karną. W przypadku ciężkiego naruszenia obowiązków przez pracodawcę można rozważyć rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia (art. 55 K.p.), ale taką decyzję warto skonsultować ze specjalistą.

Praktyczne wskazówki dowodowe: do zgłoszenia dołącz kopie istotnych dokumentów — e‑maile, zrzuty ekranu, oświadczenia świadków. Przechowuj kopie poza firmowym systemem, w sposób bezpieczny i poufny. Wsparcie organizacyjne mogą zapewnić związki zawodowe oraz stowarzyszenia antymobbingowe — pomogą w przygotowaniu zgłoszenia i kontaktach z PIP. Adwokat zaś oceni kompletność materiału i zaproponuje najlepszą ścieżkę prawną. Prowadź systematyczną dokumentację i pilnuj terminów, bo to znacząco zwiększa szanse na skuteczne wyjaśnienie sprawy oraz ochronę praw pracowniczych.

Jak dochodzić zadośćuczynienia i odszkodowania?

Zgromadzenie dowodów to fundament walki z mobbingiem. Sporządź chronologię zdarzeń i zachowaj:

• datowane e‑maile,
• zrzuty ekranu,
• oświadczenia 1–3 świadków,
• dokumentację medyczną (opinie psychologa czy psychiatry, zwolnienia lekarskie),
• ślady braku reakcji pracodawcy.

Taki zestaw pomoże wykazać długotrwały, systematyczny charakter nękania i związek przyczynowy między zachowaniem a doznaną szkodą. Wybór roszczeń ma znaczenie praktyczne. Najczęściej domaga się:

• zadośćuczynienia za krzywdę niemajątkową,
• odszkodowania za utracone zarobki,
• koszty leczenia,
• roszczeń związanych z rozwiązaniem umowy o pracę.

Kwoty zadośćuczynienia zależą od intensywności szkody — zwykle mieszczą się w przedziale od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Warto skonsultować się z adwokatem jak najwcześniej. Prawnik oceni siłę dowodów, podpowie rodzaj pozwu i pomoże precyzyjnie sformułować żądania; może też przygotować wniosek o zabezpieczenie roszczeń, co chroni interesy przed zakończeniem procesu. Do pozwu dołącza się żądania (np. zadośćuczynienie X zł, odszkodowanie za określone okresy) wraz z kluczowymi dowodami, dokumentami medycznymi i oświadczeniami świadków, a następnie wnosi go do sądu rejonowego właściwego dla miejsca pracy. Udokumentuj też zgłoszenia kierowane do pracodawcy, Państwowej Inspekcji Pracy lub związków zawodowych — dowody doręczeń są istotne. PIP może przeprowadzić kontrolę i wskazać naruszenia prawa pracy, a związki zawodowe i stowarzyszenia antymobbingowe pomagają przy zbieraniu materiału dowodowego i mediacjach; skierowanie sprawy do PIP nie wyklucza jednoczesnego pozwu cywilnego. Zwróć uwagę na terminy przedawnienia. Roszczenia majątkowe i niemajątkowe zwykle przedawniają się po 3 latach od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie, dlatego warto potwierdzić dokładne daty z prawnikiem — zwłoka może uniemożliwić dochodzenie roszczeń. Przebieg postępowania w sprawie mobbingu trwa średnio od 6 do 24 miesięcy, w zależności od skomplikowania i liczby dowodów. W trakcie procesu możliwe są ugody sądowe lub pozasądowe; mediacja często skraca czas i obniża koszty. Adwokat prowadzi negocjacje, a ugoda może obejmować:

• finansowe zadośćuczynienie,
• zwrot kosztów leczenia,
• ustalenia dotyczące referencji.

Jeśli porozumienia nie będzie, sprawa zakończy się rozstrzygnięciem sądowym. Zadbaj o zdrowie i bezpieczeństwo dowodów przez cały proces. Kontynuuj terapię i archiwizuj dokumenty poza miejscem pracy — np. w zaszyfrowanej chmurze lub na prywatnym nośniku; ogranicz udostępnianie akt bez zgody prawnika, by nie narażać świadków na odwet. Przed złożeniem pozwu dopytaj o koszty: honorarium adwokata i opłaty sądowe zależą od wysokości roszczenia, a niektóre kancelarie proponują finansowanie etapowe lub success fee. Przygotuj akta przed konsultacją z prawnikiem — zachowaj kopie dokumentów i informuj związek zawodowy oraz organizacje antymobbingowe o przebiegu sprawy. Takie uporządkowanie materiału i wsparcie zewnętrzne zwiększają szanse na uzyskanie zadośćuczynienia i odszkodowania oraz skuteczną ochronę praw pracownika.

Kiedy warto rozważyć zmianę pracy po mobbingu?

Brak realnej poprawy po zgłoszeniach i procedurach trwających 14–30 dni może być sygnałem, że warto rozważyć zmianę pracy. Jeśli symptomy ze strony zdrowia psychicznego — bezsenność, napady lęku, długotrwałe obniżenie nastroju — utrzymują się powyżej 6 tygodni pomimo terapii, też trzeba to brać poważnie. Gdy osoba stosująca mobbing dalej wpływa na zakres obowiązków, oceny lub możliwość awansu, a pracodawca nie podejmuje działań zapobiegawczych, sytuacja staje się jasnym argumentem za odejściem. Podobnie, jeśli środowisko zawodowe przez ponad 3 miesiące blokuje rozwój kompetencji i obniża satysfakcję z pracy, zmiana miejsca zatrudnienia może pomóc odzyskać motywację. Ryzyko dla bezpieczeństwa osobistego albo groźby odwetowe wymagają natychmiastowego planowania odejścia oraz zabezpieczenia dowodów.

Konkretne kryteria decyzyjne to na przykład:

• co najmniej 2–3 udokumentowane zgłoszenia bez istotnej reakcji pracodawcy,
• dolegliwości zdrowotne trwające ponad 6 tygodni,
• brak możliwości rozwoju (brak szkoleń czy awansów przez ponad 6 miesięcy),
• bezpośrednie zagrożenie bezpieczeństwa bądź naruszenia praw pracowniczych.

Praktyczny plan przygotowania do zmiany pracy powinien obejmować:

• zabezpieczenie finansowe na przynajmniej 3 miesiące wydatków, choć optymalnie zaplanować środki na 6 miesięcy, by zmniejszyć niepewność,
• zaktualizowanie CV i innych dokumentów aplikacyjnych,
• przygotowanie odpowiedzi na trudne pytania rekrutacyjne,
• skorzystanie z doradztwa zawodowego, jeśli chcesz przyspieszyć proces.

Ustal mierzalne cele — na przykład 10 aplikacji miesięcznie, 6 rozmów próbnych i 2 nowe kontakty sieciowe tygodniowo — i trzymaj się planu. Kontynuuj terapię i obserwuj stan zdrowia psychicznego; równoległa współpraca z coachem może zwiększyć gotowość do zmiany. Zamiast od razu rzucać się na głęboką wodę, rozważ stopniowe opcje: transfer wewnętrzny, częściowa praca zdalna lub krótkoterminowy kontrakt, które pozwolą sprawdzić nową sytuację przed pełnym odejściem. Jeśli barierą jest niepewność lub lęk przed zmianą, rozbij proces na małe kroki — jeden realny cel tygodniowo. W przypadku braków kompetencyjnych zaplanuj krótkie kursy co 6–8 tygodni. Problemy z referencjami nie muszą blokować poszukiwań: równoległe prowadzenie sprawy prawnej nie przeszkadza w aplikowaniu, a dowody możesz zabezpieczyć i przekazać prawnikowi.

Gdy środki zaradcze wewnątrz firmy zostaną wyczerpane, stan zdrowia się pogarsza, a perspektywy zawodowe pozostają zablokowane, odejście staje się uzasadnionym krokiem. Nowa praca często poprawia satysfakcję zawodową i pozwala odbudować motywację oraz mobilność na rynku pracy.