Polip endocerwikalny — co to jest i jakie niesie objawy?

Co to jest polip endocerwikalny?

Polipy endocerwikalne występują u około 15% kobiet i najczęściej lokalizują się w kanale szyjki macicy. To łagodne, wydłużone twory powstające z komórek endocerwikalnych na skutek nadmiernego rozmnażania się nabłonka. Zwykle mają 1–2 cm, choć mogą być mniejsze — kilka milimetrów — lub większe, sięgając kilku centymetrów. Ich barwa bywa czerwonawo‑purpurowa lub szaro‑biała, a w dotyku przeważnie są miękkie.

Stanowią rodzaj polipów szyjki macicy i wynikają z przerostu błony śluzowej; pojawiają się częściej u kobiet przed menopauzą. Większość ma charakter łagodny i nie wykazuje zmian dysplastycznych. Po usunięciu każdy polip rutynowo poddaje się badaniu histopatologicznemu, które pozwala wykluczyć obecność komórek atypowych lub nowotworowych — badanie to pozostaje złotym standardem diagnostycznym.

Jakie są objawy polipa endocerwikalnego?

Małe polipy endocerwikalne często przebiegają bezobjawowo. Najczęściej jednak dają o sobie znać nieprawidłowym krwawieniem z dróg rodnych — np.:

• krwawieniami międzymiesiączkowymi,
• plamieniami,
• krwawieniem po stosunku,
• krwawieniem po menopauzie.

Towarzyszyć im mogą upławy o różnym charakterze, często nieprzyjemnie pachnące. Bóle w podbrzuszu i uczucie dyskomfortu pojawiają się rzadziej, zwykle przy większych zmianach. Długotrwałe lub obfite krwawienia niosą ryzyko anemii, co potwierdza spadek stężenia hemoglobiny w badaniach krwi. Polipy sprzyjają też infekcjom intymnym i przewlekłemu zapaleniu szyjki macicy, co potęguje upławy i dolegliwości. Ponadto mechaniczne zablokowanie kanału szyjki może utrudniać zajście w ciążę i przyczyniać się do problemów z płodnością. Objawy polipa endocerwikalnego częściowo pokrywają się z objawami polipa endometrialnego — wspólnym objawem jest nieprawidłowe krwawienie.

Czy polip endocerwikalny może zezłośliwieć?

Ryzyko przemiany polipów endocerwikalnych w zmiany złośliwe jest niskie — wynosi poniżej 1%. Dla porównania, w polipach endometrium ryzyko to sięga 1–3%. Badanie ginekologiczne samo w sobie nie wystarcza, by wykluczyć obecność komórek nowotworowych czy zmian atypowych. Istnieją jednak czynniki, które podnoszą prawdopodobieństwo zmian przedrakowych:

• wiek (szczególnie okres pomenopauzalny),
• duży rozmiar polipa (powyżej 2 cm),
• nawracające zmiany,
• nietypowe krwawienia,
• nieprawidłowa cytologia,
• zaburzenia hormonalne,
• współistniejąca dysplazja.

Pojawienie się któregokolwiek z tych objawów zwiększa podejrzenie i wymaga dokładniejszej diagnostyki. Standardowe postępowanie to usunięcie polipa i badanie histopatologiczne, które pozwala ustalić, czy zmiana jest złośliwa lub atypowa. W razie niepokojących wyników wykonuje się dodatkowe badania — kolposkopię, USG przezpochwowe — oraz kieruje pacjentkę na konsultację onkogynekologiczną. Regularne kontrole i badania obrazowe zmniejszają ryzyko opóźnionego rozpoznania.

Jak powstaje polip endocerwikalny?

Mechanizmy powstawania polipa endocerwikalnego nie są w pełni poznane, jednak wiadomo, że decyduje o nich wiele czynników. Podstawą jest miejscowa hiperplazja nabłonka kanału szyjki macicy — nadmierny rozrost komórek, najczęściej napędzany przez estrogeny. Zaburzenia hormonalne, zwłaszcza długotrwałe działanie estrogenów, sprzyjają przerostowi komórek i rozrostowi gruczołów.

Równocześnie przewlekłe zapalenie i infekcje intymne powodują uwalnianie cytokin i czynników wzrostu, które pobudzają procesy naprawcze i tworzenie zmian rozrostowych. W efekcie rozwija się też rozrost zrębu: tkanka łączna i naczyniowa proliferują, nadając zmianie guzowaty wygląd. Interakcja między przerostem nabłonka a zwiększonym unaczynieniem powoduje uwypuklenie, które może być osadzone na szypule albo mieć szeroką podstawę.

Do czynników ryzyka należą:

• wiek (polipy częściej pojawiają się przed menopauzą),
• hormonalna terapia zastępcza,
• obecność wkładki wewnątrzmacicznej,
• przewlekłe zapalenie szyjki.

Zwykle proces ten przebiega stopniowo, a tempo wzrostu zależy od nasilenia zaburzeń hormonalnych, aktywności zapalnej i unaczynienia zmiany.

Jak diagnozuje się polip endocerwikalny?

Rozpoznanie polipa endocerwikalnego zaczyna się od dokładnego wywiadu i badania palpacyjnego. Badania cytologiczne pozwalają stwierdzić obecność komórek pochodzących z kanału szyjki; przy nieprawidłowym wyniku konieczne są dalsze procedury diagnostyczne.

USG przezpochwowe ocenia budowę jamy macicy i potrafi wykryć zmiany wewnątrzmaciczne, a sonohisterografia (SIS) zwiększa czułość w wykrywaniu polipów. Histeroskopia daje możliwość bezpośredniej oceny kanału szyjki i jamy macicy, a także pobrania materiału do badań lub usunięcia zmiany w trakcie zabiegu.

Gdy istnieje podejrzenie zmian przednowotworowych, wykonuje się kolposkopię i biopsję szyjki, a pobrany fragment poddawany jest badaniu histopatologicznemu, które określa charakter zmiany. Diagnostyka obejmuje też różnicowanie z infekcjami, metaplazją płaskonabłonkową i innymi zmianami szyjki lub endometrium.

Przy nieprawidłowych krwawieniach rutynowo wykonuje się cytologię i USG; jeśli obraz jest niejednoznaczny, uzupełnia się badania o SIS lub histeroskopię. W razie nieprawidłowej cytologii lub widocznych zmian wskazana jest kolposkopia z biopsją.

Kiedy należy usunąć polip endocerwikalny?

Nieprawidłowe krwawienia, krwawienie po stosunku czy obfite upławy mogą świadczyć o konieczności usunięcia polipa endocerwikalnego. Ból w podbrzuszu również bywa wskazaniem do zabiegu. Polipektomię rozważa się także przy problemach z płodnością — polipy potrafią zablokować kanał szyjki macicy i utrudniać zapłodnienie. Zmiany większe niż 2 cm lub szybko rosnące budzą podejrzenie obecności atypii, dlatego zwykle usuwa się je i zleca badanie histopatologiczne.

Pojawienie się polipów po menopauzie oraz nieprawidłowe wyniki cytologii podnoszą ryzyko procesu nowotworowego; choć ogólnie ryzyko złośliwienia jest niskie (poniżej 1%), rośnie ono wraz z wiekiem. Nawracające polipy i podejrzenie atypii wymagają usunięcia i dalszej diagnostyki, natomiast drobne, bezobjawowe zmiany można obserwować. W takim przypadku proponuje się kontrolne USG co 6–12 miesięcy oraz powtórzenie badania cytologicznego.

Pacjentki, które chcą usunąć polipa ze względów psychologicznych lub profilaktycznie, także często są kierowane na polipektomię — zabieg ten pełni funkcję zarówno diagnostyczną, jak i leczniczą.

Jak usuwa się polip endocerwikalny?

Polipektomia ambulatoryjna, wykonywana za pomocą kleszczyków lub pętelki elektrochirurgicznej, zwykle trwa około 10–30 minut. To najczęstszy sposób usuwania polipów z kanału szyjki macicy — zabieg polega na uchwyceniu zmiany i odcięciu jej podstawy.

Histeroskopia operacyjna łączy diagnostykę z leczeniem, dzięki czemu możliwe jest precyzyjne usunięcie polipów z jamy macicy lub głębiej w kanale szyjki. Wyłyżeczkowanie stosuje się przy zmianach w jamie macicy; bywa wykonywane jako uzupełnienie histeroskopii albo samodzielny zabieg przy niewielkich polipach.

Znieczulenie dobiera się indywidualnie: drobne interwencje często wykonuje się w znieczuleniu miejscowym, większe procedury — w tym histeroskopię — w znieczuleniu podpajęczynówkowym lub ogólnym.

Przed operacją pacjentka przechodzi przygotowanie obejmujące:

• badanie ginekologiczne,
• USG,
• przy podejrzeniu atypii — cytologię lub kolposkopię.

Usunięty materiał zawsze kieruje się do badania histopatologicznego, co pozwala ustalić charakter zmiany. Rekonwalescencja jest zwykle krótka: mogą pojawić się lekkie krwawienia i upławy przez kilka dni, czasem do tygodnia, a do codziennych aktywności większość pacjentek wraca po 24–48 godzinach.

Powikłania zdarzają się rzadko — mogą to być:

• krwawienie,
• infekcja,
• w wyjątkowych przypadkach bliznowacenie kanału szyjki lub perforacja macicy.

Poważne komplikacje występują u mniej niż 1–2% pacjentek. Przy nawrotach polipów warto rozszerzyć diagnostykę w kierunku:

• zaburzeń hormonalnych,
• przewlekłych infekcji,
• obecności wkładki domacicznej.

Leczenie farmakologiczne, w tym terapia hormonalna, może być stosowane jako uzupełnienie postępowania chirurgicznego lub jako środek zapobiegawczy. Kontrola po zabiegu obejmuje wizytę kontrolną i ewentualne USG; zwykle pierwsza wizyta odbywa się po 6–12 tygodniach od usunięcia polipa.